Fotografowanie przy bardzo otwartej przysłonie kojarzy się przede wszystkim z mocno rozmytym tłem i niewielką głębią ostrości. Ale czy F/1.4 rzeczywiście zawsze oznacza, że tylko niewielki fragment fotografowanego obiektu będzie ostry?
Postanowiłem sprawdzić to w praktyce. Do zdjęć wykorzystałem Canon EOS R6 Mark II oraz Canon RF 85 mm F/1.4 L VCM, a w roli modelki wystąpiła Lola.
Nie jest to test laboratoryjny. Interesowało mnie przede wszystkim to, co widać podczas normalnego fotografowania: jak zmienia się głębia ostrości, separacja obiektu od tła i charakter zdjęcia przy różnych przysłonach oraz różnych odległościach od fotografowanego obiektu.
Na początek fotografuję z niewielkiej odległości – około 1,5 m – przy całkowicie otwartej przysłonie F/1.4.
Przy takiej kombinacji głębia ostrości jest bardzo mała. Oczy mogą być ostre, podczas gdy wysunięty w kierunku aparatu nos znajduje się już poza najbardziej ostrą strefą. Jednocześnie tło zostaje bardzo mocno rozmyte i praktycznie przestaje konkurować z fotografowanym obiektem.
To dobrze pokazuje, jak wymagające może być fotografowanie przy F/1.4 z niewielkiej odległości. Precyzyjne ustawienie ostrości staje się wtedy niezwykle ważne.
Nie zmieniam przysłony – nadal fotografuję przy F/1.4 – ale zwiększam odległość do około 2,5 m.
Efekt jest bardzo interesujący. Tło nadal pozostaje mocno rozmyte, a Lola wyraźnie się od niego oddziela. Jednocześnie większa część głowy znajduje się już w zakresie akceptowalnej ostrości.
To właśnie tutaj dobrze widać, że o głębi ostrości nie decyduje wyłącznie liczba widoczna przy literze „F”. Bardzo duże znaczenie ma również odległość aparatu od fotografowanego obiektu.
Kolejne zdjęcie wykonuję nadal przy F/1.4, ale tym razem z odległości około 4 m.
Różnica w stosunku do zdjęcia wykonanego z 1,5 m jest bardzo wyraźna. Pomimo identycznej wartości przysłony głębia ostrości jest większa. Jednocześnie dzięki ogniskowej 85 mm tło nadal pozostaje miękkie i wyraźnie oddzielone od fotografowanego obiektu.
To dla mnie jeden z najważniejszych wniosków z tego porównania: F/1.4 nie zawsze musi oznaczać ekstremalnie małą głębię ostrości. Wraz ze zwiększeniem odległości od fotografowanego obiektu zwiększa się również zakres przestrzeni odbieranej jako ostra.
Druga część porównania pokazuje coś innego. Tym razem odległość wynosi około 2,5 m, a zmieniam przysłonę.
Porównuję F/1.4, F/2 oraz F/2.8.
Przy F/1.4 otrzymuję najmniejszą głębię ostrości i najmocniejsze oddzielenie fotografowanego obiektu od tła. Tło jest bardzo miękkie, a uwaga automatycznie skupia się na oczach i głowie modelki. Przykładowe zdjęcie jest zamieszczone powyżej.
Po przymknięciu obiektywu do F/2 głębia ostrości zaczyna zauważalnie rosnąć. Większa część głowy znajduje się w zakresie ostrości, ale tło nadal pozostaje mocno rozmyte.
W praktyce F/2 może być bardzo dobrym kompromisem pomiędzy charakterystycznym wyglądem jasnego obiektywu a większym marginesem bezpieczeństwa przy ustawianiu ostrości.
Przy F/2.8 głębia ostrości zwiększa się jeszcze bardziej. Nie oznacza to jednak, że efekt charakterystyczny dla portretu wykonywanego obiektywem 85 mm nagle znika.
Tło nadal pozostaje wyraźnie rozmyte, a fotografowany obiekt jest od niego dobrze oddzielony. Zyskuję natomiast większą swobodę, jeśli zależy mi na zachowaniu ostrości większej części głowy.
Porównanie tych zdjęć pokazuje rzecz, o której łatwo zapomnieć podczas rozmowy o jasnych obiektywach. Na wygląd głębi ostrości wpływa nie tylko przysłona.
Ogromne znaczenie ma również odległość aparatu od fotografowanego obiektu, ogniskowa oraz odległość pomiędzy obiektem a tłem.
Dlatego dwa zdjęcia wykonane przy F/1.4 mogą wyglądać zupełnie inaczej. Przy 1,5 m strefa ostrości jest bardzo niewielka. Przy 4 m ta sama przysłona daje już znacznie większy zakres ostrości, a jednocześnie nadal pozwala uzyskać mocne oddzielenie fotografowanego obiektu od tła.
Nie traktuję F/1.4 jako wartości, której trzeba używać tylko dlatego, że obiektyw daje taką możliwość.
Przy bliskim portrecie F/1.4 pozwala uzyskać bardzo charakterystyczny efekt, ale wymaga dużej precyzji ustawienia ostrości. Przy większej odległości korzystanie z F/1.4 staje się znacznie łatwiejsze.
F/2 daje trochę większy margines bezpieczeństwa, zachowując bardzo mocną separację od tła. Przy F/2.8 głębia ostrości rośnie jeszcze bardziej, ale przy 85 mm nadal możemy uzyskać bardzo przyjemne rozmycie tła.
Wybór przysłony zależy więc przede wszystkim od tego, jaki efekt chcę uzyskać i z jakiej odległości fotografuję.
Ten prosty test utwierdził mnie w przekonaniu, że podczas fotografowania jasnym obiektywem nie warto patrzeć wyłącznie na wartość przysłony.
F/1.4 daje ogromne możliwości, ale odległość od fotografowanego obiektu potrafi zmienić charakter zdjęcia równie mocno jak zmiana samej przysłony.
Przy 1,5 m F/1.4 oznacza bardzo niewielką głębię ostrości i wymaga precyzyjnego ustawienia jej na oku. Przy 2,5 m sytuacja staje się znacznie bardziej komfortowa. Z około 4 m można natomiast nadal korzystać z charakterystycznego rozmycia F/1.4, mając jednocześnie zdecydowanie większy zakres ostrości.
F/2 i F/2.8 nie są więc dla mnie „gorszymi” ustawieniami. Są po prostu kolejnymi narzędziami pozwalającymi zdecydować, jak duża część fotografowanego obiektu ma znaleźć się w ostrości i jak mocno chcę oddzielić go od tła.
I właśnie możliwość świadomego wyboru pomiędzy F/1.4, F/2 i F/2.8 jest dla mnie jedną z największych zalet fotografowania jasnym obiektywem 85 mm.
